Kuvend-eDSH
Aktiv pėr herė tė fundit: Aktiv pėr herė tė fundit : Kurrė
Nuk keni hyrė [Hyrje - Regjistrohu]


Version i printueshėm | Dėrgo pėr njė shok
Nėnshkruaj | Shtoni tek preferencat
Autori: Subjekti: -\"Gegėrishtja - dashuri dhe krenari\"
lgjoka

Postuar mė 2-6-2003 nė 11:09 Edit Post Reply With Quote
-"Gegėrishtja - dashuri dhe krenari"

Stephanie Schwandner-Sievers, studiuese pranë Nash for Albanian Studies në
SSEES, UCL dhe bashkë-editore e Albanian Identities: Myth and History

Disa njerëz ndihen të kërcënuar mbase kur shikohet varieteti apo diversiteti
i brendshëm. Mbase është shumë me rëndësi që të merret parasysh fakti se
gegërishtja është pjesë e kulturës shqiptare në tërësi dhe se duhet ruajtur
me dashuri, i duhet dhënë hapësirë për zhvillim. Si e tillë, nuk besoj se
duhet apo mund të përceptohet si kërcënim ndaj shqipes standarde, sidomos
kur të kihet parasysh puna që është bërë këto tridhjete vjetët e fundit në
shqipen standarde, puna e pasur linguistike pa të cilën nuk do të mund të
kishim këtë konferencë të studimit të gegërishtes dhe ta shikonim këtë
aspekt të caktuar të kulturës shqiptare në përgjithësi.

Ragip Luta, Londër

Java: Sa ishit e kënaqur me konferencën?

Stephanie Schwandner-Sievers: Shumë e kënaqur. Mendoj se ia dolëm të
tregojmë se kjo ditë kishte të bënte në fakt me pasurinë e kulturës
shqiptare në përgjithësi, pjesë e të cilës është gegërishtja, pjesë shumë e
rëndësishme e cila ofron kuptim unik, në chështje më të gjëra të
linguistikës indoeuropiane, dhe në vechanti për shkak të shqipes dhe
gegërishtes si makrodialekt me elemente shumë të vjetra të
indoeuropianishtes. Ne ishim në gjendje t'i hedhim vështrim edhe zhvillimeve
të ndryshme kulturore dhe sociale, jo vetëm të kaluares së romantizuar, por
edhe zhvillimeve shumë bashkëkohore. Natyrisht, njeriu mund të trajtojë
vetëm elemente të caktuara të kulturës dhe gjuhës, por mendoj se patëm një
gamë mjaft të gjerë. Tryeza e rrumbullakët shkoi shumë mirë. Patëm disa
chështje kontraverse. Mendoj se ishte shumë mirë që patëm edhe lexim të
teksteve klasike si dhe këngëtarë bashkëkohorë shqiptarë. Mendoj se ishte
ngjarje mjaft e rrumbullakësuar. Jam shumë e kënaqur.

Java: Thatë se u përmendën disa chështje kontraverziale në tryezën e
rrumbullakët. Mbase ato i keni pritur, sepse e gjithë konferenca shkaktoi
kontraverze edhe para se të mbahej?

Stephanie Schwandner-Sievers: Po. Chështjet kontraverziale në tryezën e
rrumbullakët ishin të natyrës shumë linguistike. Një chështje kontraverziale
ishte nëse gegërishtja dhe toskërishtja si kategori makrodialektike janë të
kuptueshme mes vete apo jo. Mysafiri ynë shqiptar, Agim Morina, që është
mësues i shqipes, përfshirë i gegërishtes dhe i dy makrodialekteve, këtu në
Londër, theksoi faktin se vetëm dallime fonetike ekzistojnë midis atyre dy
makrodialekteve. Ai paraqiti një hartë të mrekullueshme të ndarjeve
dialektore të shqipes, e cila, sich theksoi ai, ishte bazuar në një liber
mjaft të ri të profesorit Bahri Beci, "Dialektet e shqipes - historia e
formimit të tyre", botuar me 20002 nga Dituria në Tirane, dhe që tregon se
sa të rafinuara janë ato dallime fonetike. Ai, po ashtu, tregoi se si brenda
gegërishtes, apo brenda toskërishtes, kemi aq shumë nëndarje, diversitet nga
këndvështrimi fonetik, që natyrisht tregojnë se çdo diferencim në
makrodialekte, historikisht gjithmonë ka vendime politike. Prandaj, shikimi
i diversiteteve brenda kulturës shqiptare dhe brenda gegërishtes si të
tillë, ishte qëllimi i kësaj konference. Dhe, kjo natyrisht është e mundur
vetëm brenda një konteksti jopolitik e pa emocione. Mendoj se ia dolëm ta
kemi këtë. Pra, të kuptuarit reciprok ishte një prej chështjeve të mëdha.
Agimi u angazhua për atë se diferencat fonetike janë si në chdo gjuhë tjetër
standarde, e pastaj edhe ndërtimi i infinitivit që është me shumë dallim
morfologjik. Kjo u kundërshtua nga mysafiri ynë anglishtfolës, Kris Hjuz, që
po ashtu është mësues këtu i gegërishtes. Ai tha se gegërishtja dhe
toskërishtja nuk janë të kuptueshme mes vete dhe u angazhua shumë me
qëndrimin se gegërishtja u duhet mësuar më parë të huajve, sepse kjo do t'u
ndihmonte që të mësojnë shqipen standarde. Pra, diskutuam të dyja këto
chështje, a janë reciprokisht të kuptueshme dhe cili duhet mësuar më parë.
Dhe, doli se mbase kjo përbën problem vetëm për të huajt të cilët përpiqen
të kuptojnë dhe mësojnë gegërisht dhe është dichka që nuk ka të bëjë shumë
me anën linguistike si të tillë.

Gegërishtja nuk është kërcënim ndaj shqipes standarde

Java: Kur thashë se konferenca shkaktoi kontraverzë edhe para se të mbahej,
kisha në mendje faktin që u përmend se disa linguistë në Tiranë e kishin
krahasuar këtë me Konferencën e Londrës të 1913-tës. Cili është mendimi juaj
për këtë?

Stephanie Schwandner-Sievers: Kjo ditë studimi u krahasua me Konferencën e
Londrës të vitit 1913, në një tryezë të rrumbullakët në televizion.
Natyrisht, sich e dimë të gjithë, Konferenca e 1913 ka qenë konferenca kur u
caktuan kufijtë e Shqipërisë dhe fuqitë e mëdha në fakt qenë përgjegjëse për
ndarjen e Kosovës dhe Shqipërisë. Prandaj ne ndjemë nevojën që të nxjerrim
një njoftim për shtyp si përgjigjje ndaj supozimeve të tilla për të theksuar
se ne jemi akademikë e jo politikanë, se kjo është konferencë universitare e
jo konferencë me chfarëdo qëllimi politik qoftë dhe se jemi linguistë,
politologë, jemi sociologë, apo socio-antropologë, dhe jemi tejet kritik
ndaj politikes për pushtet dhe se nuk jemi në asnjë mënyrë të lidhur me
asnjë grup me interesa politik, religjioz, patriotik, apo chfarëdo grupe të
tjera interesash, derisa politika mund të jetë subjekt i analizës sonë
kritike. Por, shikoni mysafirët tanë: shefi i departamentit të gjuhëve
ballkanike të Universitetit të Chikagos, Victor Firedman psh, shkruan libra
apo artikuj për chështjet si mënyra habitore dhe variacionet gjuhësore
shqipe. Po ashtu isha shumë krenare që një studente imja, Eleanor Pritchard,
paraqiti një dokument, dhe në mënyrë tipike për programin e qendrës së
studimeve shqiptare, hulumtoi proceset e ndryshimeve sociale dhe
transformimin e traditave në rajonë të ndryshme të Shqipërisë bashkëkohore
apo të shqiptarëve në rajon me të gjerë. Kishim ftuar Robert Elsien i cili
rivizitoi tekstin klasik shqiptar të kulturës kombëtare e rajonale "Lahuta e
Malcis'" që natyrisht ofron një thesar të pasur të hulumtimit të gegërishtes
klasike, por mbase kjo është ndërmarrje historike me shumë se gjithchka
tjetër. Pra, në të vërtetë, nuk jemi në biznesin e vënies në dyshim të asnjë
kufiri politik dhe ne, në fakt, e shikojmë gegërishten si dichka që është
pjesë e kësaj gjuhe dhe kulture të pasur e impresive, për të cilën besojmë
se Europa është dashur ta trajtojë më shumë dhe duhet të jetë krenare që ky
është një shembull i strukturave te vjetra indoevropiane që janë gjallë.

Java: Sidoqoftë kjo tërhoqi vëmendjen kah ndjeshmëria e chështjes apo
ndjeshmëria e gjuhëtarëve shqiptarë ndaj kësaj chështje. Si e shihni ju
këtë?

Stephanie Schwandner-Sievers: Kjo tregon se disa njerëz ndihen të kërcënuar
mbase kur shikohet varieteti apo diversiteti i brendshëm. Mbase është shumë
me rëndësi që të merret parasysh fakti se gegërishtja është pjesë e kulturës
shqiptare në tërësi dhe se duhet ruajtur me dashuri, i duhet dhënë hapësirë
për zhvillim. Si e tillë, nuk besoj se duhet apo mund të përceptohet si
kërcënim ndaj shqipes standarde, sidomos, kur të kihet parasysh puna që
është bërë këto tridhjete vjetët e fundit në shqipen standarde, puna e pasur
linguistike pa të cilën nuk do të mund të kishim këtë konferencë të studimit
të gegërishtes dhe të shikonim këtë aspekt të caktuar të kulturës shqiptare
në përgjithësi.

Java: Ju mendoni se duhet debatuar për chështje të tilla, pa pasur frikë që
të diskutohen?

Stephanie Schwandner-Sievers: Mendoj se reagimi emocional apo ndjenja e
kërcënimit nëse diskuton një pjesë të kulturës shqiptare sinjalizon se në
lojë është një ndjeshmëri mbase e panevojshme sikur të ekzistonte një
ndjenjë e fuqishme e përkatësisë kombëtare. Është dichka që mund të
kuptohet. Por, mendoj se këto janë procese, të cilat njeriu mund të jetë në
gjendje t'i kuptojë. James Pettifer, një prej pjesëmarrësve në konferencë i
hodhi vështrim të caktuar atyre në hollësi - proceseve në Shqipërinë
bashkëkohore, ku ka zhvendosje të mëdha të popullatës, poashtu ka qendra të
reja të pushteteve. Prishtina për shembull ka marrë tërë këtë vëmendje
ndërkombëtare dhe mbase ekziston frika, por unë nuk e shoh se si kjo ka të
bëjë me konferencën si kjo e jona.

Java: E dini se në Kosovë botohet një gazetë që boton gegërisht, JAVA?

Stephanie Schwandner-Sievers: Po, për këtë kam mësuar gjatë organizimit të
kësaj konference dhe përsëri mendoj se njeriu duhet të shikojë shprehje të
tilla kulturore, si një dialekt të caktuar psh, si dichka që duhet ruajtur
me dashuri dhe për të cilën duhet qenë krenar, e jo dichka që duhet të
merret si kërcënim. Kjo konferencë e bëri shumë të qartë se, në fund,
shqiptarët, duke komunikuar me njëri-tjetrin përtej të gjitha ndarjeve të
ndryshme dialektore, përdorin shqipen standarde. Kjo është e vërtetë edhe
për të huajt. Në fakt, kjo është përvoja ime personale. Unë do ta
kundërshtoja Kris Hjuzin, i cili tha se gegërishtja dhe toskërishtja janë të
pakuptueshme mes vete. Duke qenë e huaj vetë dhe pasi kisha mësuar shqipen
standarde, në fillim kam parë se njerëzit janë tejet të kuptueshem kur
përpiqesh të komunikosh dhe ndonëse kam hasur që bashkebiseduesit e mi në
Kosove, nganjëhere kanë qeshur me të mirë për të gjitha gabimet e mia në
shqipen standrade, ata po ashtu ishin në gjendje që në mënyrë të përsosur që
të kapërcejnë në gjuhën standarde .Për mua, gegërishtja është e pasur
sidomos me metafora dhe shumë melodike, prandaj nuk ka asgjë të keqe të
përqëndrohesh në këtë, të analizosh këtë dhe ta ruash me dashuri e t'i
japësh hapësirë për zhvillim, pa qenë nevoja ta kthesh në chështje politike.
Unë jam gjermane me origjinë, mund të organizosh një konferencë për
dialektin bavarian pa pasur nevojë për të vënë në dyshim fare gjuhën
standarde gjermane. Mbase kjo është për shkak se Shqipëria dhe Ballkani në
përgjithësi, proceset e standardizimit atje janë shumë më të reja, prandaj
mbase shihen shumë më të sulmueshme, apo të brishta mbase.

Java: A nuk do të ishte shumë më e përshtatshme që kjo konference të
organizohej në Tirane apo Prishtinë, me perfshirjen direkte të gjuhëtarve
shqiptarë?

Stephanie Schwandner-Sievers: Natyrisht se kjo do t'ishte e mrekullueshme
por unë besoj se konferenca të tilla mund të organizohen në chdo kohë në
Shqipëri apo Prishtinë nga departamentet e gjuhës. Patëm disa kufizime
buxhetore që na vështirësuan shumë të ftonim njerëz nga Shqipëria dhe
Prishtina dhe ndonëse shpresuam shumë se do të kishim mundësinë ta bënim atë
shkurtimet buxhetore të papritura na e bënë këtë të pamundur. I pyetëm disa
njerëz por në fakt ne kishim konkurencë: një konference në Gjirokastër në të
njejtën javë, konferenca e Eqrem Çabejt. Aty ishin disa njerëz të cilët do
të dëshironim t'i kishim këtu. Thjesht, nuk patëm mjete dhe vendosëm ta
organizonim në një shkallë më të vogël dhe të tubojmë ata që kishim këtu dhe
njerëz që mund të vinin pa ndikuar shumë në buxhetin tonë, sepse
universiteti i tyre pagoi për ta. Kjo ishte arsyeja dhe nuk ka pasur tjetër
qëllim, por në rrethana ideale do të dëshironim shumë të kishim njerëz nga
Universiteti i Prishtinës apo Tiranes.

Java: Cila ishte arritja më e madhe e kësaj konference, sipas jush?

Stephanie Schwandner-Sievers: Mendoj se arritja më e madhe e kësaj
konference ishte fakti që treguam diversitetin brenda gjuhës dhe kulturës
shqiptare në tërësi dhe brenda gegërishtes si makrodialekt. Diskutuam këto
chështje nga perspektiva linguistike dhe kulturore. Mua personalisht m'u duk
po ashtu shumë me rëndësi që patëm edhe shembuj klasik të vështrimit të
kulturës përmes Robert Elsiet, i cili foli për këngët kreshnike. Por, patëm
edhe qasje më moderne dhe më bashkëkohore të Eleonore Pitchard, e cila u
mor me shijen bashkëkohore të të rinjve në muzikë dhe e quajti dokumentin e
saj "A kanë besë - kanuni a po vdes" (këngë e Adelina Ismailjit). Në një
mënyrë ne kapërcyem humnerën e gjeneratave, sepse sikur në chdo shoqëri
moderne, edhe këtu ka aq shumë ndarje midis pjesës urbane dhe rurale dhe
dallime gjeneratash qe kapërcejnë ndarjet linguistike. Mendoj se trajtuam
varietetin dhe diversitetin dhe mendoj se kjo është më e mira që mund të
bejë njeriu nëse nuk vihet në kuti të chfarëdo konteksti të politizuar.

--------------------------------------------
Forumi i gazetës Java


lgjoka ka atashuar kėtė imazh:

View User's Profile E-Mail User Visit User's Homepage View All Posts By User U2U Member This User Has MSN Messenger
lgjoka

Postuar mė 2-6-2003 nė 11:11 Edit Post Reply With Quote
Gegėnishtja ashtė pjesė e kulturės Shqiptare


Stephanie Schwandner-Sievers tha se gegënishtja ashtë pjesë e kulturës
shqiptare në tanësi dhe duhet ruejtë me dashuni, e i duhet dhanë hapësinë
për zhvillim, dhe si e tillë ajo s'mundet me u konsiderue si kërcënim për
shqipen standarde.

James Pettifer tha se një numër i madh njerëzish në Tiranë privatisht
besojnë se rilindja e interesimit për gegënishten ashtë produkt i Kishës
katolike dhe Opus Dei e veprimeve të saj në rajon. "Ka po ashtu akuza se
rilindja e gegënishtes ashtë e lidhun në thelb me interesat e LDKsë, Partisë
së Rugovës në diasporë", tha ai

Ragip Luta, Londër

Në fund të javës së kalueme (të shtunën, me 24 maj) në Londër u mbajt një
Ditë Studimi kushtue Gegënishtes. Organizue nga Nash Albanian Studies
Programme (Programi Nash i Studimeve Shqiptare, që ka fillue punën në
shtator 1997), Qendra për Studime të Europës Juglindore dhe Departamenti i
Studimeve të Europës Lindore i Fakultetit të Studimeve Sllave dhe të Europës
Lindore (SSEES), dita ishte e ndame në disa sesione. Diskutimet rreth temave
Chashtje jetike që kanë të bajnë me politikën gjuhësore për gegënishten,
dhe Kultura gege, konflikti e ndryshimet sociale u mbyllën mbasdite me një
tryezë të rrumbullaktë. Pjesëmarrës në diskutime ishin Victor Friedman,
gjuhëtar nga Chicago, analisti politik James Pettifer, Agim Morina nga
Communicaid (SSEES), Chris Hughes (JTLS), dhe Daniel Abondolo, gjuhëtar
(SEES). Robert Elsie, albanolog dhe përkthyes nga Gjermania, foli për epiken
gojore shqiptare, për Kangët Kreshnike të perkthyeme prej tij së voni, që
pritet me u botue këto ditë, ndërsa Eleanor Pritchard e Programit te
Studimeve Shqiptare, u mor me rininë shqiptare në kontekst të interesimeve
të reja dhe traditës së vjetër. Pati edhe recitime nga Lahuta e Malcis' e
Gjergj Fishtës.
Konferenca u mbajt në njanën prej ndërtesave që rrethojnë parkun në Russell
Square, në lagjen e njoftun edhe për rrymën letrare të grupit Bloomsbery nga
fillimi i shekullit të kaluem, së cilës i përkiste shkrimtarja e famshme,
Virginia Woolf. Aq afër Muzeut Britanik sa edhe vetë fjala Gheg dukej se të
bartte në nji të kalueme të largët, sidomos kur e ndëgjoje të shoqënueme me
rilindje.
U fol për rotacizma, nazalizma, për diftongjet ua ue, infinitivin,
habitoren, shqipen kur ka qenë një gjuhë dhe kur ka nisë me u nda, për
standardin e për gegënishten e standardizueme, e edhe për qytetet satelite
me gegë apo banorë që flasin gegënisht.

Dhe Dita Nisi...

Në fjalën e hymjes Stephanie Schwandner-Sievers shpjegoi interesimin e saj
dhe të bashkë-organizuesit Daniel Abondolo, të dy me background në
ballkanologji apo gjuhësi ballkanike, për gegënishten - si kategori
makro-dialektore ­ për të cilën ajo tha se ofron kuptime mahnitëse
gjuhësore. Gegënishtja, tha ajo, ashtë pjesë e kulturës shqiptare në tanësi
dhe duhet ruejtë me dashuni, e i duhet dhanë hapësinë për zhvillim, dhe si e
tillë ajo s'mundet me u konsiderue si kërcënim për shqipen standarde.
"Qëllimi i kësaj dite studimi ashtë me hulumtue - me ligjerata dhe diskutime
në tryezë të rrumbullaktë ­ llojllojshmëninë gjuhësore dhe ndryshimet
mbrenda kulturës egzistuese gege ashtu si edhe proceset e përgjithshme
socio-kulturore, politike dhe gjuhësore në të kaluemen dhe të tashmen
shqiptare². Hich ma pak, tha Stephanie Schawandner-Sievers, synimi ashtë me
diskutue edhe ndikimin që këto procese mund ta kenë mbi të mësuemit e
shqipes studentëve anglezë.
Në një mjedis gjuhëtarësh që analizojnë e provojnë me vërtetue se si prej
emnit Lychnidas ka ardhë deri te Ohri në shqip dhe Ohrid në maqedonisht, apo
prej Arenus në latinisht në ranë (gegënisht) e rërë (toskënisht), ashtë e
pamundun mos me t¹shkue mendja me e analizue, psh emnin e folësit të parë,
Victor Friedman, gjuhëtar që aktualisht kryeson Departamentin e Gjuhësisë
ballkanike në Chicago.
Friedman tha se "si me studimin e chdo sistemi linguistik, studimi i
gegënishtes mundet me i kontribue kuptimit te një vargu të gjanë dukunish
linguistike dhe jashtëlinguistike, përfshi këtu historinë, antropologjinë,
shkencat politike, letërsinë krahasimtare dhe muzikologjinë". Si shembull ai
mori një numër muzikologësh shqiptarë që "kanë diktue një korrespondencë
midis ndamjes dialektore gegënishtë-toskënishtë me ndamjen midis këndimit
homofonik dhe polifonik,... ngjashëm si me dominimin e instrumenteve me tela
që gjenden ma shumë në veri, ndërsa ata me frymë ma shumë në jug."
Mbasi foli për unitetin historik të shqipes, për të cilën tha se ofron prova
të chmueshme dhe unike në rindërtimin e shumë aspekteve të fonologjisë,
morfologjisë dhe sintaksës indoeuropiane, Friedman tha se pak ma
kontraversial ashtë caktimi i datës së saktë se kur u ndanë si dialekte
gegënishtja e toskënishtja, që duket se ka ndodhë diku mbas kontaktit me
latinishten dhe para mesjetës.

Gegnishtja dhe kontraversi

Në sesionin e dytë të ditës kushtue gegënishtes, Gegënishtja dhe Politika:
Disa Chashtje Bashkekohore, James Pettifer, që sapo ishte kthye nga
Shqipënia, paraqiti një situatë tejet komplekse kur u mundue me i bartë
shqetësimet e gjuhëtarëve të Tiranës për shkak të organizimit të kësaj
konference në Londër. Filloi me treguesit demografik dhe lëvizjet e
popullatës, që atij i duket se janë baza reale për një pjesë të madhe të
këtyne kontraversave, dhe të lidhuna me ndryshime të ndryshme sociale
mbrenda Shqipënisë.
Pettifer tha se ashtë ba nji depopullzim nga veriu i Shqipënisë drejt jugut,
drejt bregdetit t'Adriatikut dhe jashtë Shqipënisë, drejt Italisë,
Gjermanisë, Shteteve te Bashkueme dhe gjithnjë e ma shumë në Britani
t'Madhe.
"Në rajonin e Tiranës së madhe janë ngritë vendbanime, që po bahen të
vetmjaftueshme, me migrantë nga veriu dhe nga krahinat si Mirëdita, dhe këta
njerëz flasin gegënisht," tha Pettifer.
Simbas tij, ndryshimet e mëdha demografike sjellin me vete ndryshime sociale
dhe shkaktojnë shqetësim te elita tradicionale e Tiranës, te njerëzit ma
t'edukuem në Tiranë, dhe te profesorët e periudhës komuniste sepse, si la me
u kuptue profesori Friedman, shqipja letrare ishte një proces, ata besojnë
se ishte arritje kulmore, dhe mbase një prej arritjeve të pakta pozitive të
periudhës së Hoxhës. Ky ashtë një opinion i përhapun në Tiranë dhe nuk ashtë
vetëm i pleqve apo "enveristave mendjehapun progresivë bashkëkohorë", term
të cilin Pettifer tha se e kishte huazue nga një i njoftun i tij.
"Kjo ashtë atmosfera në të cilën ky debat po zhvillohet," tha ai.
Pettifer theksoi se vetëm po i transmetonte idetë e dr.Xhevat Lloshit,
gjuhëtar, mik dhe përkthyes i librave të tij, kur tha se burim tjetër i madh
i shqetësimit ishte "ndjenja se mbrenda një gjenerate t'ardhme shumica e
shqiptarëve të ultësinave kanë me u ba bilingual, sepse aq shumë familje
kanë anëtarë të tyne me punë n'Itali apo n'Greqi apo në vendet ku flitet
anglishtja, gjermanishtja... kjo shihet si kërcënim i shqipes letrare".
Pikëpamje personale e zotit Pettifer ishte se shumë prej këtyne shqetësimeve
dhe pasigurive nuk janë ekskluzive për Shqipëninë, por për vendet e vogla me
kultura të kërcënueme nga globalizimi dhe presionet e globalizimit.
Për një tjetër aspekt të shqetësimit rreth gegënishtes në Tiranë, Pettifer
tha se i takon politikës së paranojës. Ai tha se një numër i madh njerëzish
në Tiranë privatisht besojnë se rilindja e interesimit për gegënishten ashtë
produkt i Kishës katolike dhe Opus Dei e veprimeve të saj në rajon.
"Ka po ashtu akuza se rilindja e gegënishtes asht e lidhun në thelb me
interesat e LDKsë, Partisë së Rugovës në diasporë", tha Pettifer.
Për teorine e komplotit katolik, Pettifer tha se i përkiste fushës së
teprimeve, ndërsa për lëvizjet, pasiguritë e diasporës kosovare tha se
ishin një faktor i konsiderueshëm në këtë. Simbas Pettiferit, "kjo atmosferë
vazhdon dhe debati nuk ka me u ndalë derisa në të dyja anët e gardhit -
gjenerata që u rritë nën Enverizmin në Shqiëpni dhe gjenerata që u rritë nën
Titoizmin e vonë dhe Miloseviqin në Kosovë - ta kalojnë në histori..."

Të kuptuemit e ndërsjelltë

Mbas paraqitjes se shtrimjes dhe dallimeve kryesore mes dialekteve të
shqipes nga ana e Agim Morinës i Communicaidit, seanca e tryezës së
rrumbullaktë u dominue kryesisht nga chashtja e të kuptuemit të ndërsjelltë
midis toskënishtes dhe gegënishtes, dhe cila duhet me u mësue e para.
Mësuesi i gegënishtes, Kris Hjuz, paralajmëroi se ka me thanë dichka
kontraversiale - tue u bazue në përvojën e tij si mësues i shqipes i një
numri të madh të anglishtfolësve që e përdorin ate në Kosovë dhe Maqedoni.
Ai tha se në format e tyne ma ekstreme, dhe sigurisht në format bisedimore,
gegënishtja dhe toskënishtja thjesht nuk kuptohen reciprokisht.
Po ashtu nga pervoja, tha ai, një njohje e mirë e gjuhës letrare mundet me
qenë ndihmesë, por për sa i përket të kuptuemit dhe ndërveprimit me
shqiptarëve që flasin gegënisht mbrenda grupeve fisnore, me miqë dhe sidomos
me të ri, nëse nuk bahen koncesione ndaj gjuhës letrare (e pse u dashka me u
ba? pyeti ai), ajo ashtë plotësisht e papërdorshme. Ajo që ka ba ai tri
vitet e fundit, thotë Kris Hughes, ashtë se ka nisë me i mësue studentët
gegënisht ma së pari e mandej u ka tregue ndryshimet e saj me gjuhën
letrare. Në mënyrë konsistente, thotë ai, ka diktue se studentët e kanë
kuptue në mënyrë të përsosun gegënishten e folme dhe kanë mujtë me lexue
gazeta në gjuhën letrare. Prandaj, tha ai, gegënishtja si bazë me mësimin e
formave të gjuhës letrare apo toskënishtes si plotësim, ashtë dëshmue shumë
ma e suksesshme dhe praktike se sa mësimi i gjuhës letrare për me provue
mandej me ua shpjegue dallimet e panumërta midis atyne që supozohet se janë
dialekte.
Viktor Friedman tha se u fol shumë për toskënishten e gegënishten, por ai
mendon se ashtë me randësi me e pasë parasysh edhe dallimin mes shqipes së
Kosovës dhe shqipes së Shqipënisë.
"Tevona, kjo ashtë chashtje shumë e ndjeshme, për shembull kur flitet për të
shkruemit në gazetën JAVA të Migjen Kelmendit, ndonëse ajo ashtë një
gegënishte tjetër nga gegënishtja që ashtë botue para Luftës së Dytë
Botënore," tha Friedman dhe shtoi për burimet nga fjalorët e gjuhëve të
hueja se si Shqipja ka ma shumë gjasa me huazue nga italishtja, ndërsa
shqipja e Kosovës huazon nga gjermanishtja. P.sh. scarpamento për dallim nga
auspuh, ose lavazh krahasue me autolarje, gomister/vullkanizer, etj.
Përsa i përket mësimit të gegënishtes, Friedman tha se pa e pasë në
dispozicion gjuhën letrare, kishte me qenë shumë ma i zorshëm kalimi. Simbas
tij, fakti që gjuha letrare ashté në dispozicion e lehtëson shumë ma shumë
situatën, por shton se nevoja per me u ballafaque me realitetet vërtet ashtë
urgjente.
Daniel Abondolo u ndërlidhë me chashtjen e mësimit të një gjuhe të huej, dhe
muer shembull nga biografia e tij kur tha se vetë kishte mësue finlandishten
të parën, gja që s¹ashtë dashtë me e ba.
"Ka qenë dashtë me e mësue estonishten s'pari, sepse kisha me e pasë ma
lehtë me e mësue finlandishten².
Në këte mënyrë tërhoqi paralele me shembullin që përmendi Kris Hjuz për
mësimin e gegënishtes ma së pari, e mandej të gjuhës letrare.
"Nëse shikon fonologjine e të dy gjuhëve dhe format e fjalëve, estonishtja
ashtë gegënishte dhe finlandishtja asht toskënishte. Ideja ashtë se gjuhët
nuk janë të krijueme të barabarta. Nuk them se ke të drejtë, por mund te
kesh te drejte", i tha atij.
Agim Morina tha se e kuptonte përse Kris Hjuz thotë se gegënishtja e
toskënishtja nuk janë të kuptueshme, sepse ai i shikon ato si i huej.
"Dy shqiptarë nga pikat ekstreme të territoreve ku flitet shqipja e kuptojnë
njani tjetrin², tha ai, ndërkaq me studentët e vet tha se punon ndryshe,
fillon me toskënishten e mandej kalon në gegënisht.
Në mbyllje të diskutimit, Abondolo iu kthye temës së ballafaqimit me
realitetet, zbatimit praktik dhe shtoi se nuk ashtë vetëm shqipja për të
cilën anglofonët apo francezët mendojnë se ashtë nji gjuhë kur në fakt ashtë
ma e komplikueme se aq. Kinezishtja ashtë në gjendje shumë ma të vështirë
dhe vazhdojnë me e quejtë kinezishte.
"Njerëzit që donë me shkue në Kosovë duhet me e mësue formën e qëllueme. Ajo
që nevojitet janë materiale që ju ndihmojnë me e ba këte. Pajtohem me
Viktorin se nëse i ke këto materiale të mrekullueshme që kemi për gjuhën
letrare, kjo ndihmon, por ashtë gabim me u thanë studentëve se janë mjaft të
mira."

View User's Profile E-Mail User Visit User's Homepage View All Posts By User U2U Member This User Has MSN Messenger
Anton Ashta

Postuar mė 2-6-2003 nė 13:48 Edit Post Reply With Quote
http://de.geocities.com/gegnishtja/





Por sot, Shqypni, pa m´thuej si je?

View User's Profile E-Mail User View All Posts By User U2U Member
Anton Ashta

Postuar mė 2-6-2003 nė 14:01 Edit Post Reply With Quote
Migjen Kelmendi: zululand

"Going Gheg", kështu e kishte titullue Ragip Luta, gazetari i radios BBC në shqip dhe kontribuesi i regullt i Javës, artikullin kushtue Ditës së Studimeve të Gegnishtes në Londër.

I lexova edhe intervistat edhe kontributet e pjesëmarrësve dhe…u turpnova. U turpnova në vend të gjuhësisë dhe kulturës shqipe e cila janë 30 e sa vjet që këte çashtje e mban të mbyllun, të padebatueme. Nga ana tjetër, ndoshta vetë largësia nga ky territor i shqipes, nga kundërthanijet, kontekstet gjithfare, paranojat e budallakinat tona, edhe e kanë ba realisht të mundun hapjen e kësaj çashtje. Ndoshta jashtë këtyne koordinatave ballkanike njeriu edhe gjykon edhe sheh ma kthjelltë e ma racionalisht. Bahet – normal!

Nuk due me u zgjat me këte konferencë, sepse për te keni rastin me lexue ekskluzivisht në JAVA. Ajo që vlen me u mbajt mend dhe me u shenue asht kjo e vërtetë e akullt dhe e tmerrshme:

ASNJI MEDIUM NË KOSOVË NUK E KA DHANË AS LAJMIN, E LENE MA DIÇKA MA SHUMË, NGA KY TUBIM!

Mediumet në Kosovë munden me u pajtue ose mos me u pajtue me temën dhe çashtjet e këtij tubimi, por informimin e kanë - borxh. Me ja mungue opinionit kosovar lajmin për mbajtjen e këtij tubimi që i kushtohet, jo tunguzishtes as gjuhës në Mars, po GJUHËS SHQIPE, për mu dhe për tana kodet dhe ligjet kontemporane përban nji - shkelje të randë të drejtave të njeriut. E drejta me qenë i informuem sakt, drejt dhe shpejtë asht fundament europian. Me ndie këte këte detyrim jo vetëm si borxh ndaj opininit kosovar po edhe ndaj kulturës tande qytetare të ban – europian. (Nëse me qenë eurpian vazhdon me mbetë synim i nji qytetari të Kosovës).

Komenti i im:

Te lumte dora Leke qe na diftove!





Por sot, Shqypni, pa m´thuej si je?

View User's Profile E-Mail User View All Posts By User U2U Member
nikė palkola

Postuar mė 3-6-2003 nė 02:20 Edit Post Reply With Quote
Pajtohem me ata që thonë se gjuha jonë standarde shqipe është toskëzuar për shkak të ndikimit politik ish diktatorial, por t'i largohemi asaj mendoj se nuk është mirë. Edhe ky regjim i frynë përçarjes jug - veri. Mbaj mend se pata lexuar kritikën e priftit Zef Pëllumbi për dajën tim dom Simon Filipaj që e ka përkthyer Biblen në gjuhën tonë letrare, gjë që është e gabuar dhe e dëmshme. Ai botonte, /nuk e di a e boton ende/ një mujore në gegërishte. Edhe në Malsi, në Tuz, e botojnë një revistë fetare në gegërishte. Ndoshta nuk ka gjë të keqe, por jam që të përdoret gjuha letrare e unjisuar. Ndoshta duhet të bëhët ndonjë ndryshim, por koha tani ndoshta nuk është e përshtatshme. Edhe armiqtë tonë e dëshirojnë përçarjen tonë, toskë -gegë, shqiptarë - kosovarë, ndasi fetare etj. Nëse në këto kushte i jepet shumë përparësi gegërishtës, do i largojmë toskët nga vetja, e do të afrohen edhe më shumë se janë tash me grekët!





Ini dhe përhapni Dashuri!
\"Ti Shqipëri më ep nderë,më ep emrin shqipëtar\"!...

\"Mos pyesni ç\'ka bërë Atdheu për ju, pyesni ç\'keni bërë ju për Atdheun\"!

View User's Profile Visit User's Homepage View All Posts By User U2U Member This User Has MSN Messenger   nik%EB+palkola 's ICQ status
lgjoka

Postuar mė 10-6-2003 nė 05:17 Edit Post Reply With Quote
Dy Fjale per Gjuhen e Njehsuare Letrare Shqipe dhe diskutantet e saj



Une jam nje nder ata shqiptare qe flas perfekt te dy dialeket e gjuhes sime dhe njekohesisht gjuhen e njesuare leterare.Flas toskerisht se pse kam lindur ne toskeri,flas gegerisht sepse kam jetuare mbi 25 vjet ne gegeri dhe flas gjuhen letrare sepse ate e fitova ne shkolle ne saj te Njehsimit te Gjuhes Shqipe.

Kongresi i Drejteshkrimit te Gjuhes Shqipe qe u mbajt ne Tirane ne vitin 1971 me perfaqesues shqiptare nga te gjithe trevat shqiptare ku flitet shqip,per mua eshte nje nga arritjet me te medha te shkences shqiptare,te shqiptarizmes dhe njekohesisht nje nga melhemet qe perdoret nga popujt e civilizuare per pavdekesine e nje kombi por, ketu nuk kam qellim te flas per rendesine e ketij Kongresi per popullin shqiptar por dua te flas per disa te meta qe u vune re me vone dhe qe sot,mendoj se nga gjuhetaret tane nuk shtrohet nevoja e nje shkaterrimi te asaj qe eshte arritur por permiresimit te metejshem te saj.Nje nga faktoret kryesore te permiresimit te Gjuhes Shqipe te Njesuare eshte dhenia me shume hapsire Dialektit Geg.Per kete diskutojne shkencetaret tane sot.

Nuk jam dakort me Zonjen Alba qe thote:<<Gjuha e njehsuare eshte nje nga simbolet e fundit te kombit qe ka mbetur pa u shkaterruar.>>!!!

Kush dashka me e shkaterru sipas Zonjes Alba 'Gjuhen e Njesuare Shqipe?' Gjuhetaret;shkencetaret shqiptare? Se vetem ata kane te drejte ta diskutojne gjuhen e Njehsuare Letrare.
Apo Alba e ka fjalen per ata rrugace qe duane te duken se dine te bejne dicka,apo per ata qe mendojne se u ka ardhur koha e revanshit?!Keta le ti bjene legenit nje lloj sic bejne ata qe bertasin:"Mos e prekeni Gjuhen Shqipe!"

Keshtu mendojne vetem disa nga vllehet,shulet dhe dhaskalicet e Toskerise qe sunduane per mbi 45 vjet mbi ne shqiptaret dhe qe duane ta bejne 'zap' Veriun!
Per ne shqiptaret,Veriu dhe Jugu eshte Nje dhe qe te jete me te vertete nje duhet 'Njehsim i Barabarte i Ç'do Gjeje te Perbashket.'

Ne rininine time kur isha duke mesuare gjuhe te Perendimit,vura re qe ne thelb te mesimit te ketyre gjuheve eshte perdorimi ne radhe te pare i menyrave paskajore dhe pjesore qe ne gjuhen tone jane me te
perdorura ne gegerisht.Qe ne ate kohe vura re se kufizimi i madh qe ju behet ketyre dy menyrave te foljeve ne gjuhen shqipe nga Gjuha e Njesuare Letrare,eshte nje e mete e madhe e gjuhes sone,kjo ka bere te veshtire mundesine e mesimit te gjuhes sone nga te huajt por edhe e ka veshtiresuare komunikmin tone ne gjuhet e tjera.Une mendoj se urgjentisht kjo gje duhet te rregullohet sa me pare.

Po ashtu vihet re nje llogjike e tille tek disa ithetare te
komunizmit qe nuk kane haber fare nga gjuhesia:"Me qe babai ka qene hajdut,edhe une duhet patjeter te jem nje hajdut!" Me nje fjale,me qe 'Gjuhen e Njesuare Shqipe' e kane bere baballaret tane komuniste,ne duhet ta mbrojme ate nga reaksionaret gege!!Te shkretet ata! Nuk e kane fare haberin se perse behet fjala dhe cfar duhet te
ndreqet ne gjuhen shqipe!

Nga ana tjeter disa ithetare antikomuniste qe jane faqja tjeter e medaljes se mbrapesht antishqipetare mendojne:"Ja,na erdhi radha edhe neve te bejme ligjin me Shqipen dhe ne do t'ua bejme toskeve sic na i kane bere;do ta flakim toskershten e tyre nga Gjuha e Njesuare dhe do ta zevendesojme ate me gegerishten!!" Edhe keta shqiptare jane per te vajtuare dhe qare.Atyre nuk u flet mendja por prapanica dhe duhen mbajtur larg se te qelbin.

Nuk dua te zgjatem,si perfundim une mendoj se ne duhet te diskutojme se cfar duhet ndryshuare dhe c'far nuk duhet prekur nga Gjuha e Njesuare Leterare Shqipe dhe jo "Ta mbrojme ate se po na i shkaterrojne geget" apo "ta shkaterrojme ate se na i kane bere tosket!"








Agideeba


Copyright © 2003 Agideeba All Rights Reserved

View User's Profile E-Mail User Visit User's Homepage View All Posts By User U2U Member This User Has MSN Messenger
lgjoka

Postuar mė 10-6-2003 nė 05:18 Edit Post Reply With Quote
I dashur Agim,

E mbeshtes mendimin tend plotesisht.

Kam vetem nje sugjerim dhe disa mendime.

Mendoj se nese e trajtojme gjuhen shqipe ne teresis si nje bashkesi dialektesh te pasura, ku seicili dialekt ka dicka te vecante qe e pasuron bashkesine e gjuhes ne teresi, ne gjuhen letrare nga trungu i bashkesise gego - toske u hoq me dhune e arrogance nen-bashkesia gege = dialekti geg i perdorur me mjeshteri nga Fishta dhe Mjeda ne luften per egzistence kunder armikut me te rrezikshem te kombit shqiptar Serbise ose "shkjajve".

Ju ndoshta e dini qe megjithese ne fjalorin nderkombetar shqiptaret quhen Albanians ose ne slavisht Albanac etj shkjajte na quajne ne shqiptareve me termin ofendues: shiptari (duke hequr germen "k").

Une po ju pyes juve dhe kolegeve tuaj gjuhetare se c'kane bere gjeneratat e sotme shqiptare per te korigjuar sadopak ate krim te eger qe eshtrat e Fishtes u hodhen ne lume nga kriminelet dhe spiunet e Serbise te perfaqesuar nga klani i peshtire pedofilik Kapo i cili perseri po sundon sot Shqiperine?

Per mendimin tim korigjimi qe duhet realizuar nuk eshte edhe aq i thjeshte.
Detyrimisht ne fillim hapi i pare duhet te jete zgjerimi i bashkesise te gjuhes letrare me te gjitha format gramatikore dhe me terminologjine a pasur gege dhe me tej le t'i lihet te ardhmes dhe historise per te vendosur.

Ne paralel me ate hap duhet te ngrihet ne mes te Tiranes dhe Shkodres nje monument historik per Gjergj Fishten dhe plejaden e mjeshtrave te penes se dialektit geg te cileve iu mohua dialekti i tyre plotesisht ne gjuhen e njesuar.

Ne fakt fatkeqesia me e madhe e kombit shqiptar eshte se pasardhesit e sotem te politikes shqiptare (pozite dhe opozite jane te lidhur me njera tjetren si mishi me kocken) dhe jane po aq te korruptuar dhe antishqiptare sa edhe prinderit e tyre do t'iu a kishin zili.

Si rezultat nuk presim qe Tirana zyrtare te ndryshoje qendrimin e saj po te shikosh se c'plehra jane ne krye te te gjitha partive politike dhe infrastruktures ekonomike...!

Le te shpresojme se shkencetaret e gjihes do te bejne dicka te muncur per te korrigjuar ate qe krye me dhune.

Pershendetje shqiptare,
Nick Sotir

View User's Profile E-Mail User Visit User's Homepage View All Posts By User U2U Member This User Has MSN Messenger
nikė palkola

Postuar mė 12-6-2003 nė 07:37 Edit Post Reply With Quote
I dashur lgjoka,
Shumë bukur e keni argumentuar. Vetëm nuk duhet nga një ekstrem të kalohet në ekstremin tjetër. Nuk jam ekspert as për gjuhë as për asgjë, /di vetëm se nuk di asgjë/- siç ka thënë Sokrati, por as situata politike në Shqipëri nuk është e volitshme, megjithëse politika nuk duhet aspak të përzihet në këtë fushë!, por ajo për fatin tonë të keq, përzihet gjithkund dhe po na e zë frymën. Përveç ato që shkruani ju z. Gjoka, ka ardhur koha edhe shumë fjalë të reja të futen në fjalor, si aparate elektronike, /rreth kompjuterit/ etj. as disa fjalë që i përdorë Kadare, p.sh. shtergu /nuk e di çka dmth./ dhe nuk e ka fjalori i gj. shqipe, botimi i v. 1981 Prishtinë. Edhe fjalori i ka shpjegimet në versionin komunist. Pra është nevoja të shtypet e botohet fjalori i ri. Të përgëzoj edhe për poezinë e bukur që e keni shkruar, e që e lexova nga QIKSH "Albeuropa"!





Ini dhe përhapni Dashuri!
\"Ti Shqipëri më ep nderë,më ep emrin shqipëtar\"!...

\"Mos pyesni ç\'ka bërë Atdheu për ju, pyesni ç\'keni bërë ju për Atdheun\"!

View User's Profile Visit User's Homepage View All Posts By User U2U Member This User Has MSN Messenger   nik%EB+palkola 's ICQ status
Anton Ashta

Postuar mė 12-6-2003 nė 15:38 Edit Post Reply With Quote
Kam 10 pyetje permbi gegnishten:

Kush ka nje gramatike gegnisht?





Por sot, Shqypni, pa m´thuej si je?

View User's Profile E-Mail User View All Posts By User U2U Member





Powered by XMB 1.8 Partagium Beta Build 20110207PM
Developed By Aventure Media & The XMB Group © 2002
Procesi i kryer nė 0.2786500 sekonda, 37 pyetje